Herb Krynek

Krynki, dawne miasto leżące w powiecie grodzieńskim województwa trockiego WKL, pierwsze prawa miejskie – jeszcze niepełne – otrzymały w 1509 roku od króla Zygmunta I Starego. Prawdopodobnie wtedy został nadany także herb. W tym okresie miasta otrzymywały herby z nadania panujących, co było przypieczętowane wystawieniem przywileju herbowego. Był to zazwyczaj pergamin, na którym wśród obszernego tekstu namalowany był w kolorach herb miasta z jego wszystkimi charakterystykami. Wykonywaniem takich malowideł herbowych zajmowali się heroldowie, którzy także opisywali je bardzo precyzyjnym językiem. Można przypuszczać, że królewskie miasto Krynki również otrzymało taki przywilej z wymalowanym herbem miasta.

            Herb miejski był oznaką samorządu i oznaką reprezentacyjną. Służył do oznaczania własności miasta, a więc budynków, bram miejskich i sprzętów. Przede wszystkim od tego momentu władze Krynek mogły wystawiać dokumenty pieczętując je swoim godłem.

            Czy przywilej herbowy zachował się do naszych czasów, nie wiadomo. Biorąc pod uwagę niepomyślne okresy w dziejach Krynek: najazdy wojsk nieprzyjacielskich, przemarsze obcych armii, wojny i pożogi, jest to mało prawdopodobne. Być może zachowały się gdzieś kopie tego aktu, do których należałoby dotrzeć. Na pewno herb kryński zachował się na pieczęciach różnych dokumentów wystawianych przez władze miejskie na przestrzeni kilku wieków, przechowywanych w archiwach i w zbiorach prywatnych. Odnalezienie takich dokumentów z okresu międzywojennego, a więc z czasów, kiedy miejscowość posiadała prawa miejskie i prawnie mogła posługiwać się herbem stało się inspiracją do napisania  tego  artykułu. Poniższa charakterystyka dotyczy herbu przedwojennego i tego z początków lat siedemdziesiątych, który  pojawiał się jeszcze  tu i ówdzie, i był identyczny z tym sprzed 1939 roku.

            Wiele osób, mówiąc o herbie Krynek używa wyrażenia gryf. Również większość opracowań dotyczących historii Krynek zawiera takie określenie. To nie jest gryf i takiego herbu miejscowość nigdy nie miała. Według słownika języka polskiego  gryf  to mitologiczny skrzydlaty lew, z głową drapieżnego ptaka, występujący jako motyw dekoracyjny w sztuce starożytnej, także w średniowieczu. Mówiąc bardziej zrozumiałym  językiem, jest to pół lwa w dolnej części i pół orła w górnej części zwierzęcia. Kryńskie godło w niczym nie przypomina gryfa: brak jest skrzydeł, szponów oraz głowy ptaka z zakrzywionym dziobem.

            Co jest więc herbem Krynek?  W kopii przywileju Zygmunta Augusta, nadającego Krynkom prawa miejskie magdeburskie w roku 1569 jest zapisane: „(…)Pieczęć miejską Lwa naznaczamy i podaiemy, w tymże liście naszym, wszystkim obywatelom Kryńskim od nas danym, takową  pieczęć i Herb na świadectwo jaśniejsze  wyraziscieśmy, Lwa rozkazali(…)”. Z powyższego tekstu źródłowego wynika, że Krynki otrzymały herb z wizerunkiem lwa i od tego momentu samorząd mógł używać takiego herbu na pieczęciach miejskich.

„Herbem jest tarcza niebieska posiadająca rysunek lwa  koloru złotego, stojącego na tylnych łapach i zwróconego w stronę prawą” (ks. dr  Tomasz Bielski – „Krynki i okolice”- maszynopis, Poznań 1972). Co to znaczy? Zasada stron heraldycznych  mówi o tym, iż należy rysować herby od strony trzymającego tarczę tak, że dla patrzącego na herb lewa strona rysunku odpowiada prawej stronie heraldycznej i na odwrót. Prawa strona heraldyczna jest naturalna i tak skierowane są zwierzęta heraldyczne, np. lew, orzeł, koń itp. Wzięło się to stąd, że tarczę z herbem nosił rycerz i prawa strona danego godła określana jest tak, jakby opisywał ją sam rycerz, znajdujący się za tarczą. Odwrotnie więc niż ktoś, kto na nią patrzy. W herbie Krynek lew "zwrócony jest w prawo”, a więc dla osoby patrzącej z  przodu, będzie to strona lewa. Wynika z tego, że przedwojenny herb kryński jest poprawny, natomiast współczesny, w którym godło odwrócono, jest interpretowany nieprawidłowo, bez znajomości  zasad  heraldyki.

            Herb miejski składa się z trzech podstawowych elementów: tarczy herbowej, godła i barw heraldycznych, zwanych tynkturami. W heraldyce używa się siedmiu kolorów. Są to: złoto i srebro, nazywane metalami, oraz czerwień, błękit, zieleń, czerń i purpura, określane jako barwy. W herbie kryńskim jest zachowana zasada godeł pospolitych: jeden kolor i jeden metal, to znaczy na niebieskiej tarczy złoty lew. Występuje tu układ przemienny elementów  (zasada alternacji), czyli metal kładziony jest na barwę. W heraldyce kolor złoty wyraża barwa żółta symbolizująca światło, majestat a w zakresie wartości duchowych: szlachetność, wzniosłość i wspaniałomyślność. Błękit wyraża niebo, powietrze oraz prawdę, piękno, łagodność i pochwałę. Kolorystyka herbu Krynek może wynikać z przynależności miasta do powiatu grodzieńskiego leżącego w województwie trockim. Herbem tego województwa była Pogoń Litewska w czerwonym polu, natomiast powiaty miały chorągwie z taką samą Pogonią, ale w polu niebieskim.

            Tarcza herbowa to ograniczona brzegiem barwna płaszczyzna, w polu której znajduje się godło. Krynki otrzymały herb w roku1509 z nadania Zygmunta Starego. Jest to okres, gdy w Polsce rozwija się odrodzenie. Brzegi szesnastowiecznych tarcz herbowych, pod wpływem sztuki renesansu, zaczęto na różne sposoby wyginać. Wiadomym jest, że w XVI i XVII wieku godło kryńskiego herbu umieszczone było na kartuszu, czyli tarczy o bardzo dekoracyjnych kształtach, o czym świadczą opisy pieczęci znajdujących się w wypisach z ksiąg miejskich z tego okresu. Herb Krynek, który widnieje na pieczęciach zachowanych  dokumentów z okresu międzywojennego posiada obrzeże tarczy o fantazyjnym kroju, co może nawiązywać do tego dawnego godła.

            Godło, czyli wizerunek lwa, jest symbolem męstwa, waleczności i odwagi. To przede wszystkim znak królewski. Symbolika herbu może mieć związek z tym, że Krynki były miastem królewskim i dlatego mogły otrzymać takie godło. Figura zwierzęca zajmuje centralne położenie i nie dotyka brzegów tarczy. Jest przedstawiona w pozycji wspiętej tzn. stojąca na dwóch tylnych łapach, z prawą przednią uniesioną do góry i lewą wyprostowaną. Jest ona maksymalnie uproszczona. Brak cieniowania i perspektywy w rysunku lwa potwierdza, że ma kompozycję zgodną z zasadami heraldyki. W herbie przedwojennym i tym, z kroniki gminnej z 1973 roku, figura umieszczona jest na podstawie, którą tworzy linia prosta. Opisy herbów napieczętnych z wypisów kryńskich ksiąg miejskich mówią o tym, że godło stanowi idący, wspięty  lew. Wygląda na to, że w dawnych herbach zwierzę umieszczone było na jakimś podłożu i dlatego było określane jako „idące”. Tak było w przypadku dokumentów z 1573 i 1640 roku. W Muzeum Rumiancewa w Moskwie zachowały się odbitki pieczęci Magistratu kryńskiego z 1791 roku. Pieczęć miała kształt owalny, posiadająca w centralnej części herb: wspiętego lwa, idącego po ziemi, a więc godło umieszczone było także na podstawie. Widocznie pozioma linia symbolizuje ziemię, a zwierzę przedstawione jest jako idące, a nie walczące, o czym świadczy brak wyeksponowanych pazurów.

             Jak widać, na przestrzeni  stuleci, tj. od XVI wieku do lat siedemdziesiątych XX wieku Krynki posiadały taki sam herb i jego ciągłość historyczna była zachowana. Dlaczego później godło Krynek zostało zmienione, nie wiadomo. Współczesny herb, tak chętnie dzisiaj wykorzystywany, tak naprawdę, nie jest herbem Krynek i ta zmiana nie jest niczym uzasadniona.

            Na temat prawidłowości herbu pisał prof. Marian Gumowski w książce „Herby miast polskich” – „(…) Problem ustalenia herbu nie istnieje właściwie wtedy, gdy zachowała się jedna tylko pieczęć herbowa jakiegoś miasta. W takim przypadku zamieszczone  w niej godło jest jedynym miarodajnym wyobrażeniem herbowym danego miasta. (…)Herby miejskie, które  ukształtowały się przez wieki i egzystują nie tylko na starych pieczęciach i w herbach, ale także w świadomości mieszkańców, nie powinny ulegać żadnym zmianom wynikającym z niewiedzy o jego pochodzeniu, z aktualnie panującej mody lub poglądów na współczesną wymowę jego elementów. (…)Herb, bowiem raz obrany i przyjęty przez miasto jest podobnie jak nazwa miejscowości, rzeczą niezniszczalna(…)”           

Tak pisał na ten temat prof. Marian Haisig: „(…)Herb miasta to nie tylko suchy, nic nie mówiący znak używany dla określenia przynależności czy własności, to nie tylko symbol samorządu miejskiego wyrażony w pieczęciach, ale żywa tradycja przeszłości, przypominająca minione i uświęcone czynami dzieje, przemawiająca autorytetem swego wieku, symbolu, a nie rzadko i swej sztuki(…). Herb taki powinien być traktowany jako swoisty zabytek kultury i podlegać ochronie przed jego samowolnymi zmianami(…)”.

Wszelkie prawa do powyzszego artykułu zastrzeżone. Kopiowanie, wykorzystywanie, powielanie tresci w calosci lub czesciowo bez zgody autora zabronione.

Góra: herb aktualny, poniżej: herb Krynek z Kroniki z 1975r.